Auteur(s): Damiaan Denys, Femke de Geus Titel: Handboek obsessieve-compulsieve stoornissen Uitgeverij: De Tijdstroom, 2007 ISBN: 9789058980878

Achtergrondinformatie: Wanneer Jack Nicholson in de openingsscène van 'As good as it gets' de urinerende hond van zijn overbuurman in de afvalkoker heeft geschoven, zijn flat binnenvlucht, het deurslot driemaal controleert, het lichtknopje viermaal aan en uit doet, één van de 34 zepen uit het badkamerkastje neemt en die na één enkele wasbeurt de vuilnisemmer ingooit, weet iedereen dat er iets mis is. Obsessieve-compulsieve stoornissen behoren tot de meest fascinerende psychiatrische aandoeningen: bizar maar ook begrijpelijk, normaal maar ook abnormaal, inzichtelijk maar onveranderlijk, ooit het paradepaard van de psychoanalyse en tegenwoordig exemplarisch voor de neurobiologische psychiatrie.

Dit is het eerste Nederlandstalige handboek over obsessieve-compulsieve stoornissen. Het eerste deel beschrijft de geschiedenis, fenomenologie, epidemiologie, etiopathogenese, genetica, beeldvorming, neuropsychologie, farmacotherapie en gedragstherapie van OCS. In een afzonderlijk hoofdstuk wordt aandacht besteed aan de neurochirurgische behandeling en aan OCS bij kinderen. Het tweede deel beschrijft minder bekende stoornissen die tot het spectrum van OCS behoren zoals body dysmorphic disorder, Gilles de la Tourette, hypochondrie, skin picking, dwangmatig nagelbijten, kleptomanie, dwangmatig seksueel gedrag, kopen en gokken, en de obsessieve-compulsieve persoonlijkheidsstoornis.

Website De Tijdstroom

Auteur(s): Dr. Lee Baer Titel: Alles onder controle Uitgeverij: Nieuwezijds BV, 2002 ISBN: 9057121077 Mening: 9

Achtergrondinformatie: Een boek over het psychisch probleem dwanggedachten en dwanghandelingen. De term voor deze stoornissen is obsessieve en compulsieve stoornissen. Mensen kunnen geplaagd worden door opdringerige gedachten, die vaak continu doorgaan, de zogenoemde obsessies. Onder compulsies verstaat men handelingen waar je steeds toe gedwongen voelt. Mensen die aan OCS lijden, zien hun dwanggedachten en -handelingen als vreemd, niet bij hen horend. Ze zitten in een soort spiraal gevangen. Ze willen ze vermijden en toch moeten ze er steeds sterk aan denken. Er is bij deze mensen een sterke behoefte aan zekerheid dat alles in orde is. Die zekerheid ontbreekt, vaak door angst. Gedeeltelijk wordt OCS genetisch overgedragen, maar de ontwikkelde onzekerheid is ook een belangrijke oorzaak. De auteur toont aan dat OCS te behandelen is door gedrags- en cognitieve therapie en door medicijnen. Er wordt ook aandacht geschonken aan het dwangverschijnsel van het haarplukken of trichhotillomanie. Een afzonderlijk deel van dit boek gaat over de gedragstherapie bij kinderen met dwangsymptomen. Het boek is duidelijk en goed leesbaar. Er is een literatuurlijkst en een set zelfbeoordelingsformulieren. Een praktisch en optimistisch geschreven boek voor patienten, hun omgeving en hulpverleners (in opleiding).(Biblion recensie, Drs. H. Menkveld)

Uitgebreid artikel over dit boek

Auteur(s): R. Klepsch en S. Wilcken Titel: Dwanghandelingen, dwanggedachten Uitgeverij: De Driehoek ISBN: 9060306023 Mening:

Achtergrondinformatie: Een beknopt, maar overzichtelijk en volledig boekje over dwanggedachten en dwanghandelingen, beschreven door twee Duitse psychologen. De vertaling is prima en de adressen (van onder andere de fobievereniging) en literatuurverwijzingen zijn goed aan de Nederlandse situatie aangepast. Het ontstaan van dwangstoornissen wordt, mede door de beschrijving van casussen, goed uitgediept. Enkele controlelijsten zijn opgenomen, aan de hand waarvan de lezer kan nagaan of gedachten en gewoontes daadwerkelijk dwanggedachten of dwanghandelingen zijn. Het doorbreken van de vicieuze cirkel waarin men door dwangstoornissen gevangen kan zitten, wordt besproken, echter zonder voorbij te gaan aan de mogelijkheid of wenselijkheid van psychische hulpverlening door deskundigen. Men kan aan dit boek genoeg hebben om de cirkel te doorbreken, maar de auteurs geven heel duidelijk hun grens aan. Als men aan dit boek niet genoeg heeft, is de hulp van een deskundige nodig om de dwangstoornissen te bedwingen en te overwinnen.(Biblion recensie, Willy Duijndam-Salemink)

Achtergrondinformatie: Kwade gedachten kunnen met van alles te maken hebben: de aandrang om van een hoog gebouw te springen, incestueuze neigingen, de aandrang om racistische uitspraken te doen, ongepaste en ongevraagde seks. Lee Baer, hoogleraar psychologie aan Harvard Medical School, legt uit waarom, hoe en wanneer deze gedachten bij ons opkomen. Verder beschrijft hij de behandelingsvormen waarmee je op eigen kracht of samen met een professionele hulpverlener storende kwade gedachten kunt temmen.

Auteur(s): M.G.T. Kwee Titel: Het moet, moet, moet! Uitgeverij: Boom, Meppel, 1987 ISBN: 9060096851 Mening: 8

Achtergrondinformatie: Boekje dat handelt over dwanggedachten (obsessies) en dwanghandelingen (zoals: wasdwang, controle-dwang, herhalingsdwang), de dwangneurotische persoonlijkheidsstructuur, de factoren die ervoor zorgen dat het dwangmechanisme blijft bestaan, en over methoden van zelfonderzoek en zelfhulp. Vijf vicieuze cirkels worden besproken en grafisch weergegeven, waarbij de negatieve en positieve gevolgen van dwang (lijdensdruk en ziektewinst) aan de orde komen. De lezer krijgt middelen aangereikt om zijn eigen dwangneurose te onderzoeken (vragenlijsten), om te bepalen of hij of zij baat kan hebben bij de (gedragstherapeutische) oefeningen die eveneens aangereikt worden, en om uit te maken welke oefeningen voor hem of haar geschikt zijn. De hoofdauteur is psycholoog en een autoriteit op het terrein waar het boekje over gaat. Het is een "vertaling" voor een lekenpubliek van de therapie die in zijn kliniek plaatsvindt. Uitstekend, doch vrij pittig zelfhulpboekje; ook bruikbaar voor therapeuten. (Drs. J.A.H. Peeters)

Achtergrondinformatie: Dit is het eerste boek dat OCD onder de aandacht van een breed publiek brengt. Het bevat persoonlijke verhalen van OCD-lijders en beschrijft de resultaten die artsen en patienten hebben geboekt zowel met experimentele als met traditionele therapieën. Ook probeert Judith Rapoport een antwoord te vinden op de vraag waar de grens ligt tussen 'gewone' obsessies als extreme verliefdheid en OCD.
Het boek is vooral interessant om de beschrijvingen van de diverse soorten dwang en de verhalen van de patiënten. Omdat op het gebied van medicijnen en therapie inmiddels veel vooruitgang is geboekt, doen de gedeeltes die daarover gaan soms wat gedateerd aan.(Alex)

Van dit boek staan enkele hoofdstukken online

Auteur(s): P.Wisman Titel: Dwang Uitgeverij: Inmerc, 1999 ISBN: 9066113049 Mening: 8

Achtergrondinformatie: Dit boekje handelt over mensen met een dwangziekte. Helder en beknopt wordt in dit voorlichtend boekje uit de doeken gedaan hoe een dwangziekte ontstaat, hoe je zo'n afwijking in het gedrag kunt herkennen en hoe mensen die eraan lijden dit zelf ervaren. Er wordt ingegaan op de vraag hoe je mensen kunt helpen. Wat kunnen ze zelf doen? Hoe kan hun omgeving inspelen op de klachten en hoe ziet specialistische hulp van psycho-therapeutische aard eruit? Wat gebeurt er dan? Het boekje is goed opgebouwd; via het stap-voor-stap-principe krijgt de lezer een goed beeld van de dwangziekte. De lezer kan zich goed orienteren aan de hand van adressenlijstjes, literatuurverwijzingen en uitleg van technische termen. Een register aan het eind maakt een snel overzicht mogelijk. Een uitstekend voorlichtend boekje, dat je graag in handen ziet van hulpverleners uit de eerste lijn en dat goede diensten kan bewijzen. Geactualiseerde en iets uitgebreide herdruk.(Drs. H. Menkveld)

Depressie

---

Auteur(s): R.H. van den Hoofdakker, F.A. Albersnagel, W. van Tilburg e.a. Titel: Depressies Uitgeverij: Nieuwezijds, 1999 ISBN: 9057120321 Mening: 8

Achtergrondinformatie: Een soort leken-editie van een gids voor huisartsen over depressiviteit. Beetje moeilijk leesbaar af en toe, maar bevat veel nuttige info over ontstaan van-, verschijningsvormen van-, en behandelmethoden voor depressie. (Tom)

Auteur(s): Lewis Wolpert Titel: De anatomie van een depressie Uitgeverij: BZZToH, 1999 ISBN: 9055016764 Mening: 9

Achtergrondinformatie: De auteur heeft zelf een diepe depressie meegemaakt en naar aanleiding daarvan dit boek geschreven. Eigen ervaringen worden heel beeldend beschreven, afgewisseld met meer wetenschappelijke stukjes. Het middelste deel is nogal taai, maar dat kan je eventueel gerust overslaan. De rest is zeker de moeite waard. (Tom)

Auteur(s): Willem van de Sanden Titel: Depressie overwinnen Uitgeverij: Swets & Zeitlinger, 1997 ISBN: 9026514271 Mening: 6

Achtergrondinformatie: Het ene deel bevat (beknopt) enige praktische tips. Daar staan een paar nuttige dingen tussen, zoals bijvoorbeeld voedingstips. Vaak worden echter open deuren ingetrapt ("probeer ontspannen in het leven te staan" e.d.); goedbedoelde adviezen, die je echter ook van je psychiater kunt horen. Het andere deel bevat een soort zelftherapie. Op zich is die heel nuttig. Het gevaar is alleen wel, dat je daarmee denkt dat je er 'zelf ook wel uit kunt komen', terwijl hulp van buitenaf nu juist heel nuttig is! (Tom)

Auteur(s): Murat Can Titel: Leren omgaan met je depressie Uitgeverij: AW Bruna, 2000 ISBN: 902298480x Mening: 4

Achtergrondinformatie: Wordt verkocht in een soort doos die meer aan een bordspelletje doet denken. Naast een boek krijg je een 'testvragen-boekje' en een zogenaamde 'visualisatiekaart'. Het boek zelf bevat een aantal nuttige tips, maar voor de rest maakt het een beetje een kinderachtige indruk. Bovendien passen kreten als "aan de slag met je depressie" meer bij iemand met een bad hair-day dan iemand met een diepe depressie. Het testvragenboekje bevat 25 vragen om te bepalen hoe erg je klachten zijn. Je score kun je invullen op de 'visualisatie-kaart'. Je wordt geacht om die aan je muur te hangen, zodat je elke keer aan je score wordt herinnerd. Nou, feest hoor! (Tom)

Psychologie algemeen

---

Auteur: Peter Muller Titel: Een tikje anders ISBN: 978-90-813991-1-1 Een tikje anders

Achtergrondinformatie: Als Wessel in groep vier zit, krijgt hij het moeilijk. Hij is onzeker en angstig. De angsten nemen zulke grote vormen aan dat hij niet meer kan functioneren. Wessel is acht jaar als zijn ouders het advies krijgen om hem op te laten nemen in een psychiatrische dagbehandeling. Hij heeft een complexe stoornis waarbij symptomen van ADHD, autisme, OCD en Gilles de la Tourette worden herkend. Tijdens de dagbehandeling proberen de hulpverleners een definitieve diagnose vast te stellen. Wat volgt is een zware periode. Wessel leert veel, maar is erg ongelukkig op de dagbehandeling. In dit boek beschrijft Wessels vader deze moeilijke periode. Wat doet het met je als je kind een jaar wordt opgenomen in dagbehandeling. Een emotioneel verhaal. Nuttig voor ouders in een vergelijkbare situatie, professionals die werkzaam zijn in de psychiatrische zorg, maar ook voor leraren en begeleiders die te maken krijgen met kinderen met psychiatrische stoornissen zoals OCD, autisme en ADHD. Een blik vanuit het perspectief van de ouders.

Auteur(s): Allen Frances & Michael B. First Titel: Stemming en stoornis Uitgeverij: Nieuwezijds, 2000 ISBN: 9057120593 Mening: 7

Achtergrondinformatie: Een leken-editie van DSM-4, het handboek voor psychiaters. Hierin staat informatie over een heleboel geestelijke kwaaltjes, waarbij ook OCD en depressiviteit aan bod komen. Omdat ook een heleboel andere dingen, zoals persoonlijkheidsdefecten e.d., worden behandeld, is er niet echt veel plaats voor diepgang. Maar toch krijg je aardig wat informatie. Het is een wat duurder boek, maar wetenschappelijk gezien erg verantwoord. En bovendien blijft het wel gewoon goed leesbaar voor (geïnteresseerde) leken. (Tom)

Auteur(s): Nico Metaal en Jeroen Jansz Titel: Psychologie: de stand van zaken Uitgeverij: Swets & Zeitlinger, 1999 ISBN: 9026513852 Mening: 9

Achtergrondinformatie: Dit boek gaat over psychologie in het algemeen, en is beslist een aanrader als je meer over de werking van cognitieve processen, de hersenen, geestelijke ziekten e.d. in het algemeen te weten wilt komen. Het wordt gebruikt voor eerstejaars studenten bij het HBO en de universiteit, maar is voor leken gewoon heel goed leesbaar en bovendien erg interessant. Het taalgebruik is soms wel wat pompeus, daar moet je echt even aan wennen (kan een afknapper zijn). (Tom)

Achtergrondinformatie: Een betrekkelijk nieuw gebied wat de laatste jaren enigszins in opkomst is dat van de Psychiatrie en Filosofie. Er is een stichting Psychiatrie en Religie, en thans is er ook een georganiseerd werkverband Psychiatrie en Filosofie opgericht. Deze organisatie van psychiaters en filosofen richt zich op een meer ethische reflectie op de gang van zaken in de psychiatrie, zowel organisatorisch als inhoudelijk. Ook beoefend en bevordert ze in het algemeen een meer beschouwelijke reflectie over psychiatrische ziekten. Ze verdiept zich vanuit antropologisch en existentieel gezichtpunt op bepaalden ziekten of pathologische fenomenen.
 
Zo ook het eerste boek uit de serie Psychiatrie en Filosofie, van Gerrit Glas, Angst Beleving>structuur>macht. (Uitgeverij Boom isbn 90 5352 5262). De flaptekst leert ons: ''Het empirisch onderzoek naar het verschijnsel angst heeft de laatste decennia een hoge vlucht genomen. In de stroom van wetenschappelijke literatuur dreigt de vraag onder te sneeuwen of angst ook iets zegt over het menselijk bestaan. Gerrit Glas laat in dit boek zien dat de antropologische of existentiele dimensie niet valt weg te denken in de psychiatrie.''
 
Het is een verademing eindelijk eens te lezen over datgene waar je bijna dagelijks onder gebukt gaat op een meer fundamenteler niveau. De vele (praktijk)boeken over ocd en dwangneurose zijn dan wel zeer bruikbaar en noodzakelijk, verder dan een psychologisch inzicht, een praktische omgang met, of een biologische of psychiatrisch statistisch perspektief reikt dit niet. Want, wat bezielt je toch met je dwang, vanwaar die angst, waarmee houdt ze verder verband, hoe kan ze nog meer geduid worden. Vooral hoofdstuk 3 bevat zeer boeiende beschrijvingen aan de hand van psychopathologen die zich ook wijsgerig met het verschijnsel 'pathologische angst' hebben beziggehouden, en door Gerrit Glas uitgebreid besproken worden. De meeste, en wat mij betreft ook boeiendste aandacht krijgt psychopatholoog Victor von Gebsattel bedeelt. ''De wereld van de dwangneuroticus is een andere geworden, een magische tegenwereld ('Gegenwelt'),....'', aldus Glas v. Gebsattel parafraserend. Deze laatste is van mening dat 'afschuw' de oervorm van het dwangneurotische handelen is; afschuw oproepende fenomenen dringen de gezonde levenssfeer binnen (vieze luchtjes, urine, ontlasting, zweet. lijkenlucht e.d.) en vormen zo deze 'tegenwereld'. De alledaagse realiteit komt zo meer en meer op de achtergrond te staan, de beleving van de neuroticus ondergaat een 'ontwereldlijking', een derealisatie, door de fictieve machten van de tegenwereld die geregeerd wordt door het afschuwwekkende. '' De dwangneuroticus is niet zozeer bezeten ('besessen') als wel om-zeten ('umsessen'). Daarin herinnert de wereld van de dwangneuroticus aan die van de primitieve mens. Telkens weer is het clinici opgevallen dat het niet de feitelijke verontreiniging is die verontrust - de huizen van de ernstigste dwangneurotici zijn vaak helemaal niet zo schoon - maar de ingebeelde. (......) Het reinigen is niet een letterlijk schoonmaken, maar een reinigingsritueel, een ceremonieel met een quasi-morele of -religieuze connotatie. Vuil is slecht, een taboe. (vet en cursiv. van mij).'' En dat snijdt hout, zou ik zeggen. Het is een inzicht waar je als dwanger ook wat aan hebt.
 
Even verderop in de tekst gaat het over de ik-zelf relatie die v.Gebsattel poneert. De ik-zelf relatie is de relatie met zichzelf die zich in de levenshistorische tijdsbeleving uitdrukt als richtinggevend, op de toekomst gericht zelfontwerp, als zelf wording. In het alledaagse verschijnt deze verhouding b.v. ook gewoon als zelf reflectie (als het goed is-ha,ha), lekker in je vel zitten, of een leuk gesprek voerend etcetera. V.Gebsattel gebruikt voor deze zelfwording ook wel de term 'Gestalt', of 'eidos'. hetgeen idee of levensbeginsel betekent. Kenmerkend nu voor de dwangneurose is een omkering van de richting van de zelfwording. Het is een richting die kiest voor het ongeordende, het vormeloze. Hier dreigt met de macht van de angst een ik-splijting, het verlies (regressie) van de ik-zelf relatie.
'' Vuil is 'Un-gestalt', onorde. Het voortdurend moeten controleren van eigen activiteiten is gericht tegen de chaos die overal op de loer ligt.'' Als er dan ook iets typerend is voor de dwangneurose is dat het zich voortdurend in handelen (en twijfelen) uitdrukt. Wassen, boenen, controleren etc., zijn handelingen die in wezen een verzet zijn tegen deze onorde. Toch is dit handelen uiteindelijk ook een niet handelen, het is een willekeurig handelen geworden, de dwangneuroticus verliest zich in herhaling en/of controle en daarmee het contact met het levenshistorische 'zinvolle' handelen (het intact zijn van de ik-zelf relatie). ''..... het contact met de innerlijke geschiedenis is verloren geraakt. Voor de ik-zelf relatie betekent dit dat het handelen geen uitdrukking meer is van een zich ontvouwend levensontwerp. Naar de wereld toe betekent het dat de dwangneuroticus de wereld niet vult met zijn daden. Zijn wereld wordt wel beleefd, maar niet geleefd (cursiv. van mij)''.
 
De dwangmatige obsessies zoals wij (van het forum) ze kennen zijn een poging de macht van de angst ongedaan te maken. Glas: '' de concretisering en objectivering hebben als functie de angst tot hanteerbare proporties terug te brengen. Het gaat daarbij om een beweging van de angst vandaan, van de centrale angst (ik-zelf relatie) naar meer perifere en objectgebonden angsten.'' Het behoeft zeker voor (ons) geen toelichting dat deze poging uiteindelijk vergeefs is.
 
Niet alle hoofdstukken gaan over de bestudering van het pathologische verschijnsel angst. Veel ruimte wordt ook genomen om de plaats van een existentieel en antropologisch gezichtspunt in de psychiatrie en in het (wetenschappelijk) theoretisch denken te traceren en er de mogelijkheids en noodzakelijkheids voorwaarden voor te schetsen. Het boek is echter m.i. enigszins uniek door de meer fundamentele bestudering van vooral de pathologische vormen van angst. Ze probeert deze vormen niet alleen in hun praktische context te duiden, maar ook in een meer filosofische zin, dwz. te betrekken op een veronderstelde bestaansgrond. Zo wordt in hoofdstuk 5 Antropologische psychiatrie op de werkvloer verschillende typen van Basisangst geschetst, steeds gekoppeld aan een kenmerkende belevingsvorm (chaos, facticiteit, onveiligheid, kwetsbaarheid, onherroepelijkheid). Voorbeelden van deze basisangsten zijn: Doodsangst, Onveiligheid, Twijfel en onmacht om te kiezen, Absurditeit en zinloosheid, Onverbondenheid en geisoleerd-zijn. In de volgende tabel en overdenking worden de bestaans(basis)angsten ingedeeld over 3 zgn. 'structuurmomenten': Onmacht tot verbondenheid met zichzelf, Met de wereld/ander en Met het eigen levensontwerp.
 
Het een en ander mag wat abstract, ver van huis over komen, Glas gebruikt veel zijn ervaring als clinicus in het boek, en komt met veel praktijkervaringen. Het boek eindigt zelfs met een interview, een dialoog van een patient met een psychiater, gestoelt op de eigen ervaringen van de auteur als clinicus. Na aanleiding van deze dialoog benadrukt Glas nogmaals een van de belangrijkste conclusies die in het boek gesteld worden. In het interview vraagt de behandelaar op een dusdanige manier door naar de ervaringen tijdens angsten en aanvallen van paniek van de patiente, dat duidelijk wordt dat de diagnose die deze patiente was toegewezen aan de hand van de DSM 4 zeer te kort schiet. Hier blijkt opnieuw de noodzaak van een inzicht in fundamentelere bestaans ervaringen. Dat een antropologische en existentiele dimensie eigenlijk niet mag ontbreken in het aandachtsgebied van de psychiater en andere behandelaars in de psychiatrie lijkt evident. Het interview toont aan dat een diagnose niet slechts in stoornissen benoemt mag worden. Het toont aan ''...dat de beleving via allerlei lijnen verbonden is met centrale thema's in het bestaan van patiente; thema's die voor het verstaan van de angst niet gemist kunnen worden en zonder welke in elk geval de impact van de angst op patientes leven niet begrepen kan worden.''
 
Ik ben benieuwd naar de volgende publikaties in de serie.
Lees het boek maar eens, sla het in ieder geval
eens op, het is de moeite waard.
(recensie, Auke de Man)

'De vrouw die haar meubels met suiker bestrooide'

Judith L. Rapoport

• Voorwoord
• 1. Het vermeende auto-ongeluk
• 2. Rituelen en besmetting: Zach en zijn ouders
• 7. De twijfelziekte
• 9. Het inzicht afleren