'Vanwege haar dwangneurose kwam Manuela praktisch de deur niet meer uit'
'Ik ben voor álles bang'
Een kopje thee drinken op haar werk is uit den boze. En voedsel dat een beetje op bloed lijkt, gooit ze weg. Manuela Vervaart (30) uit Bodegraven is als de dood dat ze aids krijgt. Constant spoken doemscenario's door haar hoofd.
"Geruststellende woorden helpen niets; mijn angst is reëel."
"Mensen doen vaak lacherig over smetvrees, ze associëren het met hele dagen poetsen. 'Dat hoeft toch allemaal niet?', hoor je dan. Ja, ik weet dat mijn gedachten irreëel zijn, toch kan ik er niks aan doen."
Manuela Vervaart heeft een dwangneurose. "Ik heb van kinds af aan iets met getallen gehad : alle cijfers moesten op drie eindigen, anders zou er iets ergs gebeuren. Daarbij heb ik al tijden smetvrees. Zo durfde ik tijdens zwemles nooit op de grond te staan in het badhokje. Met dergelijke angsten valt wel te leven en iedereen zal ze min of meer begrijpen. Pas drie jaar geleden is het volledig uit de hand gelopen."
Toen Manuela na een miskraam opnieuw zwanger raakte, was ze ontzettend bang dat het weer fout zou gaan. "Op zich niet zo vreemd, maar ik vond álles eng. Zelfs het zand in de tuin, want daar zou wel eens een verkeerde stof tussen kunnen zitten. In mijn werk als secretaresse kwam een collega een keer bij me op kantoor voor een pleister. Ineens bedacht ik me, dat hij misschien de deurklink had aangeraakt die ik vervolgens had vastgepakt. Sindsdien ben ik als de dood voor bloed, bang om aids te krijgen. Griep oplopen van een ander, doet me niks. En ik weet dat de kans op borstkanker vele malen groter is, maar daarop heerst niet zo'n taboe als op aids. Op de een of andere manier heb ik de ergste ziekte uitgezocht."
"Voor mij hoefde het niet meer"
De angst voor HIV-besmetting was zo groot, dat Mauela niet meer naar haar werk durfde. Ze kreeg paniekaanvallen. "Hartkloppingen, zweten. Er gebeurde iets in mijn hoofd, waardoor ik me steeds drukker ging maken. Geruststellende woorden van mijn man hielpen niets, het was alsof ik buiten mezelf trad en dat meerdere keren per dag. De paniek om dood te gaan was zo echt! Als ik de baby niet in mijn buik zou hebben gehad, had het voor mij niet meer gehoeven."
Omdat ik mijzelf en de baby in gevaar bracht, ben ik binnen een week bij de psychiater beland. Die gaf me medicijnen om van de paniekaanvallen af te komen. Dat hielp. Maar de angst dat er iets ergs zou gebeuren met mijn kind, mijn man of mezelf bleef. Dat was reëel, dacht ik. Andere mensen met dwanggedachten zijn bijvoorbeeld bang dat ze iemand hebben aangereden en rijden vervolgens dezelfde weg terug om te controleren of dat zo is. Dat vond ik onzinnig, maar mijn eigen angst was naar mijn idee wel terecht. Dat is typisch voor dwangneurose."
Bij Manuela speelden meerdere dwanggedachten door elkaar. Naast de smetvrees had ze ook controledwang. "'Heb ik de deur wel op slot gedaan?'die vraag stelt iedereen zich wel eens, maar bij mij bleef het controleren niet bij één keer. Voordat ik de deur uitging, liep ik wel tien keer het huis door: het gas checken, het koffiezetapparaat... Ik was als de dood dat ik iets over het hoofd had gezien. Zo onzeker. Als ik het afsluiten met moeite aan mijn man overliet, kon ik het wel loslaten. Maar op momenten dat de verantwoording bij mezelf lag, moest alles perfect zijn. Bang om de controle te verliezen. Ik kon uren twijfelen over één handeling, tot ik er helemaal van doordraaide."
"Alleen thuis waren we veilig"
De psychiater geloofde dat Manuela zichzelf de schuld gaf van de miskraam en dat het allemaal over zou gaan als ze eenmaal een gezond kind had. Maar toen haar zoon Teun werd geboren, veranderde er niets. "Ik kwam de deur niet meer uit. Stel je voor dat een ander aan mijn kind zou zitten of dat hij ergens anders over de vloer zou kruipen. Alleen thuis waren we veilig. Ik leidde een teruggetrokken leven, had geen behoefte aan sociale contacten. Gezellig kletsen? Daar had ik geen tijd voor in mijn hoofd. Dwangneurose is er 24 uur per dag, je kunt die angstbeelden niet even uitschakelen; dat maakt het geestelijk erg zwaar. Mijn leven stond in het teken van dwang. Daarom miste ik het contact met de buitenwereld niet, het maakte niet zoveel uit wat er verder gebeurde."
"Omdat die gedachten altijd aanwezig waren, kon ik me nooit compleet ontspannen. 's Avonds in bed was ik doodmoe van het denken en dan lag ik nóg de hele dag door te nemen. 's Morgens begon het weer van voor af aan. Het maakte me behoorlijk prikkelbaar, ik kon nergens meer van genieten en dat gaf me weer een schuldgevoel." Hoewel de psychiater geloofde dat alleen medicijnen konden helpen, zag Manuela het niet zitten om die altijd te moeten slikken. "Op mijn aandringen heeft de psychiater me verwezen naar een gerichte therapie in het ziekenhuis."
"Als eerste moest ik daar benoemen wat ik allemaal deed of vermeed. Ik schrok van de enorme lijst die dat opleverde. Iedere keer moest ik één handeling minderen of helemaal laten, te beginnen met de makkelijkste dingen. Dat gaf me vertrouwen. Wat mij verder hielp, was opschrijven wat ik op een dag had gedaan. Wanneer ik dan weer twijfelde of ik mijn handen had gewassen, kon ik dat op mijn briefje checken. Daarnaast moest ik juist dingen gaan doen die ik vermeed. Teun heeft me daar ontzettend mee geholpen. Hij dwong me met hem te gaan wandelen, hij ging rondkruipen, pakte vieze dingen vast. Dat was in het begin heel moeilijk. Toch is er maar één manier om van die dwanggedachten af te komen en dat is : ze aangaan. Hoewel ik nog altijd moeite heb met rauw vlees - dat lijkt op bloed - wil ik per se geen vegetariër worden. Dan zou ik mijn angst uit de weg gaan."
"Ik heb rust gekregen"
"Ondanks dat het nu met therapie en medicijnen beter gaat, denk ik niet dat ik die dwangneurose helemaal zal overwinnen. Het belangrijkste is nu dat ik rust heb gekregen. Ik kan mezelf beter geruststellen, wandelen zonder te piekeren, ik kom overal en in contact met anderen ben ik niet meer alleen geconcentreerd op die ene gedachte. Op mijn werk blijft het echter moeilijk. Naar de wc gaan is nog altijd uit den boze, daarvoor ga ik tijdens de lunch naar huis. Eten of drinken doe ik liever niet op kantoor, er kan iets ingewaaid zijn... Die angst is zeer selectief, zo durf ik wel uit eten te gaan. Iedereen doet dat immers, dus zal me wel niets overkomen. Op mijn werk zit ik alleen, en kan ík het juist treffen."
"Ik ben er nog niet. De zeep vliegt er nog steeds doorheen, omdat ik tig keer per dag mijn handen blijf wassen. En mijn controledwang is nog niet helemaal over, vooral tijdens chaotische momenten, als ik bijvoorbeeld snel naar mijn werk moet, is het moeilijk de touwtjes los te laten. Mijn man moet er gelukkig om lachen, al vindt hij het moeilijk te begrijpen. Dus houd ik 90% van mijn gedachten voor me. Dwangneurose kun je goed verbergen. Reden waarom buitenstaanders vaak niet begrijpen hoe belastend zoiets kan zijn. Ach, ik probeer er de positieve kanten van in te zien: mijn baas kan zich geen betere secretaresse wensen dan één met dwang. Ik controleer alle rekeningen en nummers tig keer!" Door haar goede ervaring met therapie weet Manuela nu dat medicijnen niet de enige oplossing hoeven te zijn. "Misschien willen we in de toekomst een tweede kindje, dan is het beter om geen medicijnen te slikken. Daar streef ik naar. Dat betekent dat ik streng voor mezelf zal moeten blijven."
"Het knopje wél omzetten"
"Een dwangneurose is een symptoom dat het lichaam uit balans is", legt klassiek homeopaat Evelyne Kippersluis uit. "Het is belangrijk eerst uit te zoeken waarom je dwangmatig handelt. Vaak heeft het te maken met angst voor ziekte of dood. Met het verstand kun je die gedachten niet wegpraten, maar met geneesmiddelen kun je het knopje vaak wél omzetten."
"Reguliere medicijnen geven een vrij sterke demping van de dwanggedachten, maar hebben bijwerkingen. Met homeopathie, onder andere Arsenicum album, Phosphorus of homeopathisch Calcium carbonicum, kun je de balans op vier verschillende niveaus herstellen : mentaal, emotioneel, fysiek en functioneel. Dankzij deze natuurlijke middelen zullen mensen zich energieker voelen en meer kunnen ondernemen. Zodra het mentaal dan beter gaat, neemt de angst af. Homeopathie zorgt er tevens voor dat de stofwisseling in het lichaam zich herstelt. Dit heeft waarschijnlijk invloed op de neurotransmitters, die verantwoordelijk zijn voor angstgevoelens of depressiviteit. In de praktijk zie je dat sommige mensen met deze aanpak minder bang worden en op die manier net die duw krijgen, waarmee ze dwanggedachten de baas kunnen."
DWANG ALS MIDDEL OM ANGST TE BEDWINGEN
Een gedachte is pas een dwanggedachte wanneer u er continu mee bezig bent zonder dat te willen, daarbij moeten die gedachten uw dagelijks functioneren belemmeren. Als dat het geval is hebben we het over dwangneurose of Obsessive Compulsive Disorder (OCD), waaraan ongeveer 2 procent van de bevolking lijdt. Mensen met deze aandoening ervaren hun gedachten als uitermate hinderlijk en opdringerig., omdat deze hersenspinsels vaak angst, frustratie, onrust of onzekerheid oproepen. Om deze gevoelens te laten verdwijnen, voeren mensen bepaalde handelingen uit. Zo kan voortdurend schoonmaken voortkomen uit angst voor besmetting en kan het neerzetten van voorwerpen volgens een vast ritueel een reactie zijn op angst voor een ramp. Zo'n dwangmatige handeling geeft even verlichting, maar de angst komt steevast terug. Voor mensen met dwangneurose betekent dit dat ze nóg meer handelingen moeten uitvoeren om 'het gevaar' te bezweren. En uiteindelijk staat hun leven compleet in het teken van de gedachten en handelingen.
Een verschil met piekeren is, dat dit vaak over reële problemen gaat, zoals onvrede met uw werk of een relatie. Dwanggedachten zijn niet op de werkelijkheid gebaseerd. En al worden ze wel zo ervaren, toch weet degene die hieraan lijdt dat zijn angsten onterecht zijn. Fobieën en dwangneurosen worden soms door elkaar gehaald, omdat ze op elkaar lijken. Beide berusten ze op angst. Een fobie is echter alleen gericht op 'iets' zoals spinnen of contact met vreemden, bij dwangneurose draait het meer om de gevolgen van voorvallen. Wat gebeurt er als ik dit of dat doe ? Fobische mensen zullen hun angst juist uit de weg gaan, terwijl mensen met dwanggedachten middelen zoeken om de situatie onder controle te houden.
THERAPIE VOOR EEN BLIJVEND EFFECT
"Mensen met dwangneurose hebben er baat bij veel over hun aandoening te lezen", stelt Ed Berretty, hoofd van de afdeling Angststoornissen van Parnassia, het Psycho Medisch Centrum in Den Haag. "Vaak begrijpen ze zelf niet wat er gebeurt en denken ze dat ze zich aanstellen. Het gevoel van schaamte is groot. Daardoor leidt dwangneurose te lang een sluimerend bestaan. Goede informatie zet mensen eerder aan het denken en hoe sneller je erbij bent, hoe beter. Als dwanggedachten er eenmaal zijn, gaan ze niet vanzelf weg. Met medicatie en gedragstherapie kun je ze echter wel te lijf gaan."
Met dank aan Gezondheidsnieuws