Behandeling van mensen met OCD bestaat meestal uit medicatie en aanvullende behandeling, zoals cognitieve gedragstherapie. Als medicatie om de angstklachten en dwanggedachten te verminderen, worden antidepressiva gegeven. Het verschil wat betreft medicatie voor OCD en een depressie is dat voor OCD hoger gedoseerd moet worden aan de hand van de bijwerkingen en het effect op de dwangklachten. Er zijn twee categorieën antidepressiva: klassieke antidepressiva (tricyclische oftewel TCA) en de SSRI’s.
Van belang om te melden is dat de keuze en het voorschrijven van het medicijn door een persoon dient te gebeuren die daarin gespecialiseerd is en kennis heeft van het middel: bij voorkeur een psychiater.
SSRI (Seroxat, Fevarin, Zoloft, Cipramil)
Algemeen
SSRI staat voor: specific serotonine reüptake inhibitor. Oftewel: specifieke serotonine heropname remmer. Serotonine is een stof die in het lichaam voorkomt bij mensen en dieren (en ook bij planten). Het is een ‘ontspannende’ stof die wordt afgegeven in de zenuwuiteinden. Hij komt voor in het centrale zenuwstelsel -de hersenen en de zenuwen in het lichaam- en daarnaast in de darmwand en de bloedvaten.
De functies van serotonine zijn veelvuldig: het bevordert bijvoorbeeld de eetlust, het werkt op de stemming en het speelt een rol bij in- en doorslapen. Verder werkt de stof op het geheugen en de libido (seksdrift).
Werking van serotonine en SSRI's
Het bovenstaande plaatje laat het uiteinde van een zenuw zien: de synaps. Serotonine wordt in de presynaptische spleet opgeslagen in blaasjes en daarna vrijgegeven in de synapsspleet, zodat de stof naar de rest van de zenuw kan gaan: dit wordt heropname genoemd. SSRI's zorgen ervoor dat de werking van serotonine verlengd wordt door de heropname van deze stof te remmen. Ze bevorderen op deze manier de stemming positief en verminderen angsten.
Bijwerkingen
Door het remmen van de serotonineheropname, ontstaan er helaas tegelijkertijd bijwerkingen om gebieden waar serotonine actief is. De meest voorkomende bijwerkingen van SSRI’s zijn:
- maag- en darmklachten
- vermindering van de libido
- centrale bijwerkingen, zoals slapeloosheid, hoofdpijn, nervositeit en trillen van de handen (tremor).
Het is overigens wel zo dat bijna ieder medicijn bijwerkingen heeft en dat de bijwerkingen van een SSRI vaak opwegen tegen vermindering van de ocd.
Opbouwen en afbouwen
SSRI’s moeten worden opgebouwd en afgebouwd (niet te verwarren met verslaving). Het lichaam moet als het ware wennen aan de dosering. Het effect van een SSRI is pas merkbaar na een aantal weken. En in de eerste twee weken kan de angst soms juist verergeren: dit komt door het hersenmechanisme waarop het medicijn werkt. Sommige mensen schrikken hiervan en stoppen dan met het medicijn. Dat is af te raden, aangezien er na een paar weken pas effect zal zijn. Het beste advies is dan ook: geef het medicijn een kans.
Het is belangrijk om niet in één keer te stoppen met SSRI's. De inname moet afgebouwd worden onder begeleiding van een specialist. De klachten kunnen anders verergerd terugkomen bij het plotseling staken van het medicijn.
SSRI's en alcohol
Veel mensen vragen zich af of SSRI en alcohol combineren kwaad kan. Alcohol versterkt de sedatieve werking van een SSRI: dat wil zeggen dat je er suffer van kunt worden. Vandaar dat verstandig is je niet in het verkeer te begeven na gebruik van alcohol bij een SSRI. Het is wel mogelijk soms een glaasje te drinken, maar het is belangrijk rekening te houden met de versterkte bijeffecten daarvan.
SSRI's en zwangerschap
Over de werking tijdens de zwangerschap zijn bij de meeste SSRI’s onvoldoende gegevens. Daarom is het verstandig de specialist daarover te raadplegen.
De meeste SSRI’s gaan over in de moedermelk en borstvoeding geven is daarom over het algemeen niet verstandig.
Welke SSRI's?
Met name Fluvoxamine (Fevarin) en Paroxetine (Seroxat) blijken uit onderzoek goed te werken bij OCD-klachten. In sommige regio's is men de laatste tijd wat terughoudender met Seroxat vanwege de bijwerkingen. Welke medicijnen worden voorgeschreven is afhankelijk per GGZ-regio, van de richtlijnen die daar worden gehanteerd.
TCA (Anafrinil)
Algemeen
Een klassiek antidepressivum als een TCA werkt naast op serotonine ook op andere stoffen in het zenuwstelsel. Daarnaast werken deze medicijnen ook op het hartvaatstelsel. Vandaar dat het maken van een hartfilmpje en het meten van de bloedruk en polsslag (voor en tijdens gebruik) vereisten zijn om problemen met het hart uit te sluiten. Ook moet de bloedspiegel regelmatig gemeten worden om te kijken of de juiste dosering van het medicijn is bereikt.
De keuze tussen een TCA en een SSRI gebeurt vaak op basis van de ernst van de OCD (of depressie). Een TCA wordt eerder voorgeschreven wanneer de OCD-klachten ernstiger zijn. Het middel is dan effectiever en de kans dat het werkt is groot.
Bijwerkingen
Aangezien TCA’s ook op andere stoffen werken in het centraal zenuwstelsel, geven deze medicijnen meer kans op bijwerkingen dan SSRI’s. Bovendien kunnen die bijwerkingen veelal heftiger zijn. Anafranil is een TCA dat met name wordt voorgeschreven bij OCD. Anafranil heeft als belangrijkste bijwerkingen:
- een droge mond
- gewichtstoename
- accomodatiestoornissen
- slaperigheid
- orthostatische hypotensie (lage bloeddruk bij opstaan)
Opbouwen en afbouwen
Een TCA moet geleidelijk worden opgebouwd en afgebouwd. Het mag nooit zomaar gestaakt worden, aangezien de klachten dan fors terugkomen. Het kan zelfs gevaarlijk zijn, vanwege de werking op het hart. Gebruik van een TCA dient dan ook te gebeuren onder begeleiding van een specialist.
TCA's en zwangerschap
Tijdens de zwangerschap is het af te raden Anafranil te gebruiken, omdat het schadelijk kan zijn voor de vrucht. Ook het geven van moedermelk wordt afgeraden.
TCA's en alcohol/drugs
TCA's combineren met alcohol of drugs wordt niet geadviseerd vanwege de versterkende werking. Ook de combinatie TCA en verkeer is niet aan te raden.
Medicatie bij kinderen
Gezien de terughoudendheid waarmee medicatie dient te worden toegepast bij kinderen, zeker tot 6 jaar, is het in milde gevallen verstandig eerst de effecten van gedragstherapie af te wachten. Bij ernstige klachten kan medicatie toch overwogen te worden. Uit onderzoek is gebleken dat de SSRI Zoloft (Sertraline) effectief en veilig is, zonder al te ernstige bijwerkingen. Ook Anafranil wordt soms wel gebruikt bij hele ernstige symptomen.
Met dank aan Nicolien, arts GGZ